กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน เติมเต็มศักยภาพเด็กและเยาวชนอย่างมีคุณภาพ

กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
เติมเต็มศักยภาพเด็กและเยาวชนอย่างมีคุณภาพ

ฟาฏินา วงศ์เลขา
จากหนังสือพิมพ์เดลินิวส์ ฉบับวันที่ 4 ม.ค. 54

          กุญแจสำคัญที่สุดในการกำหนดอนาคตของประเทศชาติให้ก้าวทันกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลกที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว คือ “คน” ในการพัฒนาคนซึ่งเป็นทรัพยากรสำคัญในการพัฒนานั้นจำเป็นต้องอาศัยการศึกษาที่เป็นกระบวนการในการสร้างคนให้มีคุณภาพ  แต่ในโลกยุคปัจจุบันการศึกษาไม่อาจจำกัดเพียงแค่การให้ความรู้ที่จำเป็นแก่ผู้เรียนเท่านั้น  แต่จำเป็นต้องให้ผู้เรียนให้รู้เท่าทันโลก รู้จักทางเลือก รู้จักแก้ปัญหา ได้รับการพัฒนาทักษะและเป็นคนใฝ่รู้ใฝ่เรียนอย่างไม่จบสิ้น  อันจะก่อให้เกิดทักษะชีวิตที่สอดคล้องกับการดำรงชีวิตได้อย่างชาญฉลาด มีความสุข   และสามารถนำพาประเทศให้ก้าวไกล 
          ในการจัดการศึกษาถือว่าหลักสูตรเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งที่จะนำผู้เรียนไปสู่เป้าหมายร่วมกัน  หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551  มุ่งเน้นให้ผู้เรียนมีความสมดุลทั้งด้านร่างกาย ความรู้ คุณธรรม มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและพลโลก ยึดมั่นในการปกครองตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข โดยกำหนดให้เรียนรู้ 8 กลุ่มสาระและกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน  ซึ่งเป็นการบูรณาการองค์ความรู้ ทักษะและเจตคติที่เกิดจากการเรียนรู้และประสบการณ์ไปปฏิบัติเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะและคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนตามที่หลักสูตรกำหนด
          กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนถือเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรที่สำคัญไม่น้อย  ที่จะช่วยให้ผู้เรียนได้นำองค์ความรู้  ทักษะจากการเรียนรู้ และประสบการณ์ของผู้เรียนไปปฏิบัติพัฒนาตนเองตามศักยภาพ  ได้มีการพัฒนาอย่างรอบด้าน  เพื่อความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ และสังคม เสริมสร้างให้เป็นผู้มีศีลธรรม จริยธรรม มีระเบียบวินัย มีจิตสำนึกของการทำประโยชน์เพื่อสังคม สามารถอยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างมีความสุข  หลักสูตรแกนกลางฯ ได้กำหนดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน 3 ลักษณะ คือ 
          กิจกรรมแนะแนว  เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมและพัฒนาผู้เรียนให้รู้จักตนเอง รู้รักษ์สิ่งแวดล้อม สามารถคิดตัดสินใจ คิดแก้ปัญหา กำหนดเป้าหมาย วางแผนชีวิตทั้งด้านการเรียนและอาชีพ สามารถปรับตนได้อย่างเหมาะสม  อีกทั้งยังช่วยให้ครูรู้จักและเข้าใจผู้เรียน เป็นกิจกรรมที่ช่วยเหลือและให้คำปรึกษาแก่ผู้ปกครองในการมีส่วนร่วมพัฒนาผู้เรียน
          กิจกรรมนักเรียน เป็นกิจกรรมที่มุ่งพัฒนาความมีระเบียบวินัย ความเป็นผู้นำผู้ตามที่ดี ความรับผิดชอบ การทำงานร่วมกัน การรู้จักแก้ปัญหา  การตัดสินใจที่เหมาะสม ความมีเหตุผล การช่วยเหลือแบ่งปันกัน เอื้ออาทร และสมานฉันท์  โดยจัดให้สอดคล้องกับความสามารถ ความถนัด และความสนใจของผู้เรียน ประกอบด้วย กิจกรรมลูกเสือ เนตรนารี ยุวกาชาด ผู้บำเพ็ญประโยชน์ และนักศึกษาวิชาทหาร และกิจกรรมชุมนุม ชมรม
          กิจกรรมเพื่อสังคมและสาธารณประโยชน์  เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคม ชุมชน และท้องถิ่นตามความสนใจในลักษณะอาสาสมัคร เพื่อแสดงถึงความรับผิดชอบ ความดีงาม ความเสียสละต่อสังคม มีจิตสาธารณะ 
          สำหรับแนวการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนนั้นจะต้องให้ผู้เรียนเข้าร่วมด้วยความสมัครใจ  โดยการร่วมกิจกรรมผ่านประสบการณ์ที่หลากหลาย  ฝึกการทำงานที่สอดคล้องกับชีวิตจริง  ตลอดจนสะท้อนความรู้  ทักษะ  และประสบการณ์ของผู้เรียน  ให้ผู้เรียนเป็นผู้ดำเนินการ  ด้วยการสำรวจและใช้ข้อมูลประกอบการวางแผนอย่างเป็นระบบ  เน้นการคิดวิเคราะห์และใช้ความคิดสร้างสรรค์  ใช้กระบวนการมีส่วนร่วมและการเรียนรู้แบบร่วมมือมากกว่าเน้นการแข่งขันบนพื้นฐานการปฏิบัติตามวิถีประชาธิปไตย  โดยจัดกิจกรรมอย่างสมดุลทั้ง  3  กิจกรรม  คือ  กิจกรรมแนะแนว  กิจกรรมนักเรียน  และกิจกรรมเพื่อสังคมและสาธารณประโยชน์  มีความสมดุลในการจัดกิจกรรมทั้งรายบุคคลและกิจกรรมกลุ่ม  รวมถึงมีการจัดกิจกรรมทั้งในและนอกสถานศึกษาด้วย  
          กระทรวงศึกษาธิการมีนโยบายพัฒนาเด็กและเยาวชนของชาติให้ได้เรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างมีคุณภาพ  มีความเป็นพลเมืองและภูมิใจในความเป็นไทย  เมื่อเร็ว ๆ นี้  ได้มีการประกาศจุดเน้นการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนโดยมุ่งเน้นให้ทุกโรงเรียนต้องพัฒนาผู้เรียนให้มีความสามารถ ทักษะ และคุณลักษณะที่เป็นจัดเน้นของแต่ละระดับชั้นไว้อย่างชัดเจน  อีกทั้งมุ่งเน้นให้ผู้เรียนทุกคนมีคุณลักษณะของความเป็นพลเมือง  ที่มีความรักชาติ ศาสน์ กษัตริย์  มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551  และมีคุณลักษณะนิสัยตามพัฒนาการของแต่ละช่วงวัย  คือ  เป็นผู้ใฝ่ดี ใฝ่เรียนรู้ อยู่อย่างพอเพียง มุ่งมั่นในการศึกษาและการทำงาน  
          รวมถึงการกำหนดแนวทางในการจัดการเรียนรู้  เช่น  โรงเรียนต้องจัดการเรียนรู้ให้ผู้เรียนมีความสามารถ ทักษะ และคุณลักษณะที่เป็นจุดเน้น  ผลักดันส่งเสริมให้ครูผู้สอนออกแบบและจัดการเรียนรู้ตามความถนัด ความสนใจ เต็มศักยภาพ  ใช้สื่อเทคโนโลยีทีหลากหลายเพื่อให้ผู้เรียนสนุกกับการเรียน   แสวงหาความร่วมมือจากชุมชน จัดแหล่งเรียนรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่นมาร่วมในการจัดการเรียนรู้  การจัดการเรียนรู้ให้เชื่อมโยงกับวิถีชีวิต  เน้นการปฏิบัติจริงทั้งในและนอกห้องเรียน  เป็นต้น    จากจุดเน้นจะเห็นว่ากระทรวงศึกษาธิการให้ความสำคัญกับการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการปฏิบัติจริงทั้งในและนอกห้องเรียน  โดยได้กำหนดให้จัดกิจกรรมนอกห้องเรียน ไม่น้อยกว่าร้อยละ 30 ของเวลาเรียนไว้อย่างชัดเจน  
          นี่คือเจตนารมณ์ของกระทรวงศึกษาธิการที่ประกาศไว้อย่างชัดเจน ถือเป็นหน้าที่ของสถานศึกษาที่จะต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตามธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ โดยจัดเนื้อหาสาระและกิจกรรมให้สอดคล้องกับความสนใจและความถนัดของผู้เรียน คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล ฝึกทักษะกระบวนการคิด การจัดการ การเผชิญสถานการณ์ ให้สามารถปรับเปลี่ยนวิถีการดำเนินชีวิตให้สามารถอยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างมีคุณค่า  มีศักดิ์ศรี มีความสุขในภาวะการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของสังคมและเทคโนโลยีอย่างเช่นปัจจุบัน