ผู้บริหารการศึกษามืออาชีพ : ตัวชี้วัดสู่ความสำเร็จ

ผู้บริหารการศึกษามืออาชีพ : ตัวชี้วัดสู่ความสำเร็จ

ฟาฏินา วงศ์เลขา
จากหนังสือพิมพ์เดลินิวส์ ฉบับวันที่ 10 พ.ย. 52

          ท่ามกลางกระแสแห่งการเปลี่ยนแปลงทางด้านวิทยาศาสตร์และเท คโนโลยีอย่างรวดเร็ว  ที่ส่งผลกระทบให้วิถีการดำรงชีวิตต้องเปลี่ยนตามไปด้วยนั้น  การศึกษาเป็นปัจจัยหนึ่งที่สำคัญยิ่งในการพัฒนาและยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชาติให้ดีขึ้น  ในขณะที่ผู้บริหารการศึกษาเป็นตัวชี้วัดสำคัญที่จะนำไปสู่ความสำเร็จหรือความล้มเหลวของการศึกษาของชาติ
          การก้าวขึ้นมาเป็นผู้บริหารการศึกษาหรือผู้บริหารสถานศึกษานั้นเป็นเรื่องที่ไม่ยากนัก  แต่การเป็นนักบริหารการศึกษาหรือผู้บริหารสถานศึกษามืออาชีพนั้นเป็นเรื่องที่ยากยิ่งกว่า  ปัจจุบัน สังคมไทยยุคปฏิรูปการศึกษาต่างอยากเห็น “ผู้บริหารการศึกษามืออาชีพ”  ซึ่งเป็นคำที่เรามักได้ยินกันบ่อยครั้งมากขึ้น
          แม้ว่าการบริหารการศึกษาจะไม่เห็นผลกำไรหรือขาดทุนได้อย่างรวดเร็วและชัดเจนอย่างเช่นการทำธุรกิจเพื่อแสวงหาผลกำไร   แต่การเป็นผู้บริหารอย่างมืออาชีพก็จำเป็นต้องใช้ทั้งศาสตร์และศิลป์เช่นกัน  เพียงแค่การเป็นคนดีและคนเก่งคงไม่เพียงพอ   เพราะในการบริหารจัดการยังจำเป็นต้องอาศัยความรู้  ความสามารถ  ความมุ่งมั่นตั้งใจ ความขยัน อดทน ซื่อสัตย์ ประหยัด  ตรงต่อเวลา  มีความรับผิดชอบ  กล้าคิด กล้าทำ  มีกัลยาณมิตร  สามารถตัดสินใจอย่างชาญฉลาด   ใช้คุณธรรมเป็นเครื่องชี้นำอาชีพ  พัฒนาตนเองอยู่เสมอ  อีกทั้งต้องยึดถือและปฏิบัติตามจรรยาบรรณแห่งวิชาชีพโดยเคร่งครัด
          เราคงไม่อาจปฏิเสธได้ว่า ความสำเร็จหรือประสิทธิภาพของงานไม่ว่าในหน่วยงานใด ๆ ก็ตาม  ผู้บริหารเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง  โดยเฉพาะการเป็นผู้บริหารมืออาชีพ จะต้องมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ที่สอดคล้องสัมพันธ์กันในหลายด้านทั้งคุณลักษณะด้านบุคลิกภาพ   ความเป็นผู้นำ    ความรู้ทางวิชาการ   และความสามารถในการบริหารจัดการ  
          คุณลักษณะด้านบุคลิกภาพ ผู้บริหารการศึกษาต้องเป็นผู้มีบุคลิกภาพที่ดี  มีวิสัยทัศน์กว้างไกล  มีความรู้ความสามารถ มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ มีปฏิภาณไหวพริบดี มีการตัดสินใจและแก้ปัญหาได้ดี  มีมนุษยสัมพันธ์ดี  มีความรับผิดชอบสูง  มีใจเปิดกว้างพร้อมที่จะรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น  มีความซื่อสัตย์สุจริต ยุติธรรม มีความสามารถในการสื่อสาร  และที่สำคัญต้องเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่มีความเข้มแข็ง  สามารถสร้างแรงจูงใจโน้มน้าวให้ผู้ร่วมงานเกิดการเปลี่ยนแปลงการทำงานอย่างมีเป้าหมาย  มีการวางแผนการทำงาน  มีความริเริ่มสร้างสรรค์  บริหารงานโดยมุ่งเน้นประโยชน์สูงสุดต่อการพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียน  และรู้จักแสวงหาความรู้ให้ทันต่อความเปลี่ยนแปลงของสังคม
          คุณลักษณะด้านความเป็นผู้นำ ในการบริหารจัดการศึกษาให้ประสบความสำเร็จนั้นผู้บริหารจะต้องมีลักษณะของความเป็นผู้นำสูง  คือ  สามารถกระตุ้น  โน้มน้าว  สร้างแรงจูงใจให้ครูหรือบุคลากรทางการศึกษา  ผู้ปกครอง  และชุมชนยอมรับและเข้ามามีส่วนร่วมในทุกกระบวนการทำงานอย่างเข้มแข็ง  มีความสามารถในการตัดสินใจได้อย่างถูกต้อง รวดเร็ว  ความรับผิดชอบ  มีความเฉลียวฉลาดปฏิภาณไหวพริบดี  เนื่องจากปฏิภาณไหวพริบจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับผู้บริหารที่จะใช้ในการบริหารงานหรือใช้ในการวินิจฉัยสั่งการ  มีความคล่องแคล่วว่องไว  ตื่นตัวอยู่เสมอ  พร้อมที่จะรับและแก้ไขปัญหาในทุกสถานการณ์ อีกทั้งต้องเป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้  ยอมรับการเปลี่ยนแปลงและ  กระตือร้อร้นที่จะศึกษาเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ อยู่เสมอ 
          นักวิชาการชาวไทยยังเห็นพ้องต้องกันว่าคุณลักษณะสำคัญของการเป็นผู้นำมีหลายประการ เช่น  ความรู้ความสามารถ  ลักษณะท่าทางหรือบุคลิกภาพ ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ ความกระตือรือร้น ความกล้าหาญอดทน  ความซื่อสัตย์  ความเด็ดขาด ความไว้วางใจ ความยุติธรรม ความไม่เห็นแก่ตัว เป็นต้น
          คุณลักษณะด้านความรู้ทางวิชาการ ผู้บริหารต้องมีความรู้  ความสามารถ และประสบการณ์ทางวิชาการ  โดยต้องศึกษาเรียนรู้ทั้งด้านวิชาการทั่วไปและวิชาชีพให้เกิดความรอบรู้ เชี่ยวชาญและสามารถเป็นผู้นำด้านวิชาการ  เพื่อให้เป็นที่ยอมรับของผู้ใต้บังคับบัญชาและสังคม 
          คุณลักษณะด้านความสามารถในการบริหารจัดการ ผู้บริหารการศึกษาที่ดีต้องเป็นนักวางแผนและกำหนดนโยบายที่ดีและใช้แผนเป็นเครื่องมือในการบริหารอย่างมีประสิทธิภาพ  เป็นผู้ที่ตัดสินใจและวินิจฉัยสั่งการที่ดี  มีความรู้ และบริหารโดยใช้ระบบสารสนเทศที่ทันสมัย เป็นผู้ที่มีความสามารถในการติดต่อสื่อสาร  รู้จักมอบอำนาจและความรับผิดชอบแก่ผู้ที่เหมาะสม  มีความคล่องแคล่ว ว่องไว และตื่นตัวอยู่เสมอ  มีความรับผิดชอบงานสูง ไม่ย่อท้อต่อปัญหาอุปสรรค สามารถประสานความร่วมมือจากทุกฝ่ายเพื่อพัฒนางานอย่างเป็นระบบ  และมีการประเมินผลการปฏิบัติงานอย่างเป็นระบบต่อเนื่อง และนำผลการประเมินไปนิเทศ  และพัฒนางานการบริหารเพื่อให้บรรลุเป้าหมายต่อไป
          นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยสำคัญที่จะเสริมสร้างความเป็นนักบริหารการศึกษามืออาชีพ ที่จะเป็นตัวชี้วัดนำไปสู่ความสำเร็จและเป็นที่ยอมรับของทุกฝ่าย เช่น คุณวุฒิด้านการศึกษา ประสบการณ์การปฏิบัติงาน ประสบการณ์การฝึกอบรม ศึกษาดูงาน การสร้างผลงานทางวิชาการ  ผลงานดีเด่นด้านต่างๆ รวมถึงลักษณะเฉพาะของแต่ละบุคคลด้วย
          การเป็นผู้บริหารมืออาชีพจะต้องใช้ทั้งศาสตร์และศิลป์เพื่อให้ก้าวไปสู่ความสำเร็จตามเป้าหมาย  แม้จะไม่ใช่เรื่องง่ายนัก  แต่ก็คงไม่ยากและไกลเกินฝัน  หากผู้บริหารทุกคนจะทำได้ด้วยความมุ่งมั่นตั้งใจ  ณ วันหนึ่งหากผู้บริหารทุกคนสามารถก้าวไปสู่การเป็นผู้บริหารการศึกษามืออาชีพได้ตามความใฝ่ฝันของสังคมไทย  ถึงวันนั้นคุณภาพการศึกษาของชาติคงได้รับการพัฒนาเต็มศักยภาพและสามารถก้าวไกลไปสู่การแข่งขันในเวทีโลกได้อย่างสง่างาม