หนังสือเรียน : ตัวช่วยสำคัญในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน

หนังสือเรียน : ตัวช่วยสำคัญในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน

ฟาฏินา วงศ์เลขา
จากหนังสือพิมพ์เดลินิวส์ ฉบับวันที่ 7 ก.พ. 52

          สื่อการเรียนรู้เป็นปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งต่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ของผู้สอน เป็นเครื่องช่วยทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้ง่ายขึ้น ประหยัดเวลา ช่วยถ่ายทอดความรู้สึก ความคิดระหว่างครูผู้สอนกับผู้เรียน ช่วยสร้างความเข้าใจได้อย่างรวดเร็ว อีกทั้งยังช่วยให้จดจำได้อย่างถาวร ดังนั้น ในการจัดการเรียนรู้ครูผู้สอนจะต้องเปิดโอกาสให้ผู้เรียนทุกคนได้พัฒนาตนเองตามธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ  สื่อการเรียนรู้จึงต้องมีความหลากหลาย  อาจเป็นสื่อที่ผลิตขึ้นเอง สื่อธรรมชาติที่มีอยู่รอบตัว หนังสือเรียน สื่อเทคโนโลยี สื่อบุคคล รวมถึงนวัตกรรมและเทคโนโลยีทางการศึกษาต่างๆ ที่มีให้เลือกใช้มากมาย แต่ที่สำคัญจะต้องตระหนักเสมอว่าสื่อที่ดีควรเป็นสิ่งที่ช่วยกระตุ้นให้ผู้เรียนรู้จักการแสวงหาความรู้ด้วยตนเองได้  
          ในบริบทของสังคมไทยปัจจุบัน  หนังสือเรียนยังคงเป็นสื่อหลักที่มีบทบาทสำคัญต่อการจัดการเรียนการสอนทั้งต่อผู้สอนและผู้เรียน  แม้การจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญตามเจตนารมณ์หลักสูตรและพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติได้เน้นย้ำให้มีการเลือกใช้สื่อการเรียนรู้ที่หลากหลายสอดคล้องกับเนื้อหา ธรรมชาติของสาระการเรียนรู้และศักยภาพของผู้เรียน อีกทั้งนโยบายสื่อเสรีที่รัฐบาลส่งเสริมให้สำนักพิมพ์ภาคเอกชนได้มีส่วนร่วมในการผลิตและพัฒนาสื่อการเรียนรู้ทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้ โดยให้มีการแข่งขันอย่างเสรีและเป็นธรรม ส่งผลให้ปัจจุบันมีสื่อการเรียนรู้จากหลายสำนักพิมพ์ให้สถานศึกษาได้เลือกใช้อย่างหลากหลายทั้งด้านคุณภาพและราคา  
          เราไม่อาจปฏิเสธได้เลยว่าการพิจารณาเลือกใช้หนังสือเรียนเป็นสิ่งสำคัญที่ไม่อาจมองข้าม เพราะหนังสือเรียนที่ดีมีคุณภาพ มีเนื้อหาสาระถูกต้องครบถ้วน เหมาะสมกับความสามารถและวัยของผู้เรียนในแต่ละระดับชั้น  จะสามารถกระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ พัฒนาทักษะ เสริมสร้างคุณธรรม จริยธรรม ค่านิยม และพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพบรรลุตามมาตรฐานและตัวชี้วัดที่หลักสูตรกำหนด  
          เปิดเทอมใหม่นี้ รัฐบาลมีนโยบายมุ่งเน้นเรื่องการขยายโอกาสและการจัดการศึกษาอย่างมีคุณภาพ รวมถึงการเรียนฟรี 15 ปี การให้เรียนฟรีรวมถึงหนังสือเรียนฟรีด้วย และมีแนวโน้มว่าสถานศึกษาแต่ละแห่งจะเป็นผู้พิจารณาคัดเลือกหนังสือเรียนเอง ดังนั้น สถานศึกษาจึงจำเป็นต้องมีการวิเคราะห์ ประเมินเพื่อให้ได้มาซึ่งหนังสือเรียนที่ดีมีคุณภาพ ไม่ใช่พิจารณาเพียงแค่ราคาถูกหรือผลประโยชน์แอบแฝงอื่นใด
          ในการพิจารณาคุณภาพหนังสือเรียนนั้น  ที่สำคัญต้องพิจารณาเนื้อหาที่สอดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด และสาระการเรียนเรียน ถูกต้องตามหลักวิชาและเป็นปัจจุบัน ความยากง่ายเหมาะสมกับวัยของผู้เรียนแต่ละชั้น  มีแหล่งอ้างอิงชัดเจน การนำเสนอเนื้อหาต้องเป็นไปตามลำดับขั้นตอน ครอบคลุมทั้งด้านความรู้ ทักษะกระบวนการและเจตคติตามธรรมชาติของวิชา มีการเร้าหรือกระตุ้นความสนใจให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้  การใช้ภาษาสามารถสื่อความหมายได้ชัดเจน อ่านเข้าใจง่าย ชวนติดตาม ถูกต้องตามหลักการ ใช้ภาษาเหมาะสมกับวัยของผู้เรียน ใช้ศัพท์เฉพาะถูกต้อง ส่วนกิจกรรมการเรียนรู้ต้องสอดคล้องกับตัวชี้วัด สาระการเรียนรู้ สอดคล้องกับพัฒนาการ ลำดับความคิดรวบยอดและหลักการของสาระการเรียนรู้  ลำดับขั้นตอนมีความเหมาะสม หลากหลาย และน่าสนใจ อีกทั้งส่งเสริมความรู้ ความเข้าใจในบทเรียนและนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้ สำหรับภาพ ตาราง แผนภูมิจะต้องมีความถูกต้อง ชัดเจน เป็นปัจจุบัน เหมาะสม มีรูปแบบการนำเสนอที่น่าสนใจ และช่วยให้เข้าใจสาระการเรียนรู้และความคิดรวบยอดได้เป็นอย่างดี นอกจากนี้ ยังต้องคำนึงถึงกระดาษที่ใช้ในการจัดพิมพ์  ปีที่พิมพ์ จำนวนหน้า สี และอื่น ๆ ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะเป็นตัวแปรสำคัญที่ส่งผลถึงราคาของหนังสือเรียนแต่ละเล่มด้วย
          แม้หนังสือเรียนจะยังคงมีบทบาทสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าในอดีต แต่ผู้สอนพึงระลึกไว้เสมอว่าหนังสือเรียนไม่ใช่สูตรสำเร็จในการจัดการเรียนรู้ ดังนั้น จึงจำเป็นต้องรู้จักพิจารณาเลือกใช้สื่อการเรียนรู้ที่หลากหลายนำไปใช้ในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนให้ได้มาตรฐานจนเป็นที่ยอมรับของสังคมอย่างแท้จริง